Udzielałam porady Polce, która planowała ślub z Włochem. Przyszli państwo młodzi byli zdecydowani nie gromadzić wspólnego majątku. Chcieli ustanowić rozdzielność. W perspektywie rozważali kupienie mieszkania w Polsce. Choć przyszli małżonkowie mieszkali i pracowali w Polsce, a wspólną przyszłość, przynajmniej najbliższą, także wiązali z Polską, to zawarcie małżeństwa było zaplanowane w Włoszech.
Dowiedzieli się, że zgodnie z włoskim prawem będą mogli złożyć oświadczenie o wyborze rozdzielności w czasie ceremonii zaślubin. Moja klientka miała jednak wątpliwości. Czy oświadczenie o wyborze rozdzielności złożone przed włoskim urzędnikiem stanu cywilnego będzie skuteczne także w Polsce? Czy jest jakieś rozwiązanie, które zapewni, że od początku ich małżeństwa będą mieli rozdzielność? Taką, którą łatwo wykazać, np. w banku przy zaciąganiu kredytu.
Polska poza unijną regulacją ustrojów majątkowych
Odpowiedź na pytania klientki zależy od tego, jakie prawo będzie właściwe dla relacji majątkowych małżonków. Inaczej mówiąc, aby odpowiedzieć na pytania dotyczące kwestii majątkowych w małżeństwie, najpierw trzeba ustalić, w jakim prawie szukać odpowiedzi.
Mogłoby się wydawać, że skoro chodzi o małżeństwo polskiej obywatelki z obywatelem innego kraju wspólnoty, to kwestie majątkowe małżeńskie muszą być uregulowane na poziomie unijnym i tam powinno się szukać odpowiedzi. I rzeczywiście europejska regulacja istnieje, lecz nie obowiązuje w Polsce.
Od 29 stycznia 2019 r. w 18 krajach WE obowiązuje rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z dnia 24 czerwca 2016 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych (Dz. Urz. UE L 183 z 8.07.2016, s.1). Objęte są nim: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Włochy, Luksemburg, Malta, Holandia, Portugalia, Słowenia, Hiszpania i Szwecja. Polska nie podlega temu prawu, ponieważ do nie przystąpiła to tej regulacji, przynajmniej na razie.
Jeśli więc Włoch żeni się z Niemką, to odpowiedzi na pytania dotyczące kwestii majątkowych małżeńskich, np. o możliwość zawarcia intercyzy przedmałżeńskiej, przyszli małżonkowie szukać będą w unijnym rozporządzeniu. W przypadku małżeństwa Polki i Włocha, to już nie jest takie proste.
Gdy małżeństwo zawiera obywatel polski
Relacje majątkowe pomiędzy małżonkami, gdy tylko jedno z nich jest obywatelem polskim, podlegają polskiej ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.
Z przepisów tej ustawy dla spraw majątkowych pomiędzy małżonkami wynikają dwie zasady:
1. Wybór prawa określonego państwa
Po pierwsze, małżonkowie mogą wybrać prawo określonego państwa, jako te, które będzie stosowane do kwestii majątkowych w ich małżeństwie. Jest to wybór ograniczony do prawa ojczystego żony albo męża albo prawa wspólnego miejsca zamieszkania (pobytu).
Ważne! Wybór prawa dla relacji majątkowych w małżeństwie może zostać dokonany jeszcze przed zawarciem małżeństwa.
Również wspomniane rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 dopuszcza wybór prawa, które będzie właściwe dla spraw majątkowych w małżeństwie. Analogicznie do polskiej regulacji wybór prawa jest ograniczony – do prawa, które obowiązuje w kraju pobytu obojga lub jednego z małżonków albo prawa kraju, którego obywatelstwo posiada którykolwiek z małżonków.
2. Prawo miejsca zamieszkania
Po drugie, jeśli małżonkowie nie wybiorą prawa, to stosowane będzie prawo państwa, w którym oboje małżonkowie mają miejsce zamieszkania, a w razie braku miejsca zamieszkania w tym samym państwie – prawo państwa, w którym oboje małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu, a gdyby nie można było ustalić takiego prawa, to należałoby się odwołać do prawa tego państwa, z którym małżonkowie są w inny sposób wspólnie najściślej związani.
To nie koniec komplikacji w ustalaniu prawa właściwego
Reguły, które opisałam mogą ulec modyfikacjom, jeśli w grę wchodzi umowa międzynarodowa łącząca Polskę z krajem, którego obywatelem jest małżonek obywatela polskiego. Polskę łączą takie umowy z niektórymi krajami, w tym takimi, które należą do WE, np. z Republiką Czeską.
Jakie rozwiązanie zaproponowałam klientce
Kluczowe dla odpowiedzi na każde pytanie dotyczące problemów majątkowych małżonków jest to, jakie prawo może zostać zastosowane do spraw związanych ze sprawami majątkowymi małżonków.
Dlatego zaproponowałam klientce, aby razem z przyszłym mężem dokonali przede wszystkim wyboru prawa właściwego dla stosunków majątkowych w ich małżeństwie. Skoro mieszkają w Polsce i po ślubie ich miejsce zamieszkanie nie ulegnie zmianie, a także planują nabycie nieruchomości w Polsce, to najprostszym rozwiązaniem byłoby zawarcie przed polskim notariuszem umowy majątkowej małżeńskiej, w której przyszli małżonkowie dokonają wyboru prawa polskiego i wprowadzą rozdzielność.
Umowa dotycząca wyboru prawa właściwego i ustroju byłaby także skuteczna na terenie Włoch i innych państw WE, w których obowiązuje rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103. No i mogła być zawarta jeszcze przed zawarciem małżeństwa, a to zapewniało osiągnięcie celu, którego oczekiwała klientka. Czyli aby od początku małżeństwa obowiązywała rozdzielność. Umowa zawarta przez polskim notariuszem będzie także zrozumiałym dla każdego sposobem wykazania, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w polsko – zagranicznym małżeństwie.
Masz podobne wątpliwości jak moja klientka? Może planujesz małżeństwo z obcokrajowcem ?
Nie ryzykuj – umów się na konsultację. Pomogę Ci wyjaśnić, jakie prawo będzie właściwe i doradzę rozwiązanie.